English
 
برنامه ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات
 
برنامه ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات
امروزه فناوری ارتباطات و اطلاعات یکی از ویژگی‌های مهم عصر اطلاعات به شمار می‌رود که امکان طراحی اشکال جدید سازمانی، سیستم‌های کنترلی جدید، باز مهندسی فرآیندهای سازمانی و مانند اینها را فراهم ساخته است . فناوری اطلاعات به ما کمک می‌کند دیوارهایی را فرو بریزیم که وظایف، محل‌های جغرافیایی و سطوح مدیریتی را از هم جدا می‌کنند و به ما اجازه می‌دهد شبکه جدیدی از روابط بین اعضای سازمان به وجود آوریم. در حال حاضر کشورهای جهان از لحاظ به کارگیری سطح فناوری در مراحل مختلف قرار دارند و متناسب با آن از ساخت اجتماعی متفاوتی نیز برخوردار هستند بنابراین ضروری است با برنامه‌ریزی توسعه‌ای مناسب از قابلیت‌های سیستم‌ها و فناوری‌های اطلاعاتی در نوسازی ساختارهای اقتصادی و اجتماعی کشور خود بکوشیم.

از سویی، ارزش‌های فناوری اطلاعات در یك سازمان زمانی محقق خواهد شد كه برنامه استراتژیك فناوری اطلاعات با اهداف و نیازمندی های سازمان هم راستا شود. چنانچه فناوری اطلاعات در جهت ماموریت‌ها و اهداف كاری سازمان بكار گرفته نشود، آنگاه راه‌حل‌های ارائه شده توسط آن داری ارزش‌ بسیار ناچیز و محدودی خواهد بود. افزیش اثر بخشی فناوری اطلاعات در صورت درك درست و مستند سازی اهداف، ماموریت‌ها، فرآیندهای كاری و نیازهای سازمان صورت خواهد پذیرفت.

تعریف
برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات برای هر سازمان، سندی است که معماری اطلاعات سازمان را در پرتو ملاحظات استراتژیک مانند ماموریت، اهداف و اولویت‌های سازمان تعیین کرده و برنامه اجرایی لازم برای دستیابی به سیستم‌ها و پایگاه‌های اطلاعاتی را در سطح سازمان تعیین می‌کند. به عبارت دیگر، برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات منشور و برنامه‌ کلان سازمان در زمینه سیستم‌های اطلاعاتی و به طور کلی، فناوری اطلاعات است. برنامه ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات
به بیان ساده‌تر برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات عبارت است از فرایند شناسایی یک پرتفولیویی از برنامه‌های کاربردی مبتنی بر کامپیوتر که به سازمان در تحقق اهداف تجاری‌اش یاری می‌رساند. به عبارت دیگر برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی عبارت است از فرآیند جستجوی برنامه‌های کاربردی از سیستم‌های اطلاعاتی استراتژیک که سازمان را قادر به کسب مزیت رقابتی کند.

دلایل رویکرد سازمان به برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات
  • انسجام ملاحظات سیستم‌های اطلاعاتی در فرآیند برنامه‌ریزی سازمان
  • برنامه‌ریزی برای مدیریت اثربخش و بلندمدت و بهینه سازی اثرات اطلاعات، سیستم‌های اطلاعاتی و فناوری اطلاعات
  • ادغام تمام اشکال دستی، کامپیوتری و ارتباطات
  • تاکید بر مشکلاتی نظیر آگاهی اندک مدیران، موانع ارتباطی و رویکردهای سازمانی مشکل‌آفرین

فرآیند برنامه ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات
در فرآیند برنامه‌ریزی استراتژیک سازمان به سه سئوال باید پاسخ داده شود:

  1. در حال حاضر وضعیت ارائه خدمات مرتبط با فناوری اطلاعات سازمان چگونه است؟
  2. وضعیت اینگونه خدمات چگونه باید باشد؟
  3. بهترین مسیر حركت به سمت وضعیت مطلوب چیست؟

بر اساس نظریات محققان فرآیند برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات شامل مراحل زیر می‌شود:

bullet شروع و آمادگی: در این مرحله مدیریت یک سیستم برنامه‌ریزی را ساماندهی می‌کند و وظایف پروژه و نقش‌ها را تعریف می‌کند. یک مسئول پروژه انتظارات پروژه را برای تیم برنامه‌ریزی تشریح می‌کند به طوری که همه اعضاء از قلمرو و اهداف پروژه آگاهی پیدا ‌کنند.
bullet تحلیل استراتژی: در این مرحله تیم برنامه‌ریزی با مدیران مصاحبه می‌کند تا ساختار کاری، استراتژی‌ها، فرآیندهای عمده و نیازهای اطلاعاتی سازمان را مستند کند. این اطلاعات سپس در قالب مجموعه‌ای از استراتژی‌ها ترکیب می‌شوند که جهت استراتژیک سازمان را تعریف و پایه مدل سازمانی را ایجاد می‌نمایند.
bullet ارزیابی فناوری‌اطلاعات فعلی: طی مرحله سوم، تیم برنامه‌ریزی وضعیت سیستم‌ها و فناوری‌های اطلاعاتی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد تا اصلاحات کوتاه مدت برای سیستم‌های موجود را پیشنهاد کند.
bullet تحلیل عملیات سازمان: در این مرحله مستند‌سازی و اقدامات کاری در سطوح عملیاتی صورت می‌گیرد. تیم برنامه‌ریزی با مدیران عملیاتی مصاحبه می‌کند تا نیازهای اطلاعاتی، فرایندها و استراتژی‌های سازمان را تشخیص ‌دهد. این داده‌ها مدل حجمی‌ سازمان را نشان می‌دهد. تیم آن را با نیازهای استراتژیک مدیران ارشد مقایسه می‌کند تا شکاف موجود بین نیازهای ادراکی مدریت ارشد و عملیات را نشان دهد. تیم کاری برنامه‌های کلیدی را برای مستندسازی ساز وکارها و فرآیندها به کار می‌گیرد.
bullet تکمیل مدل سازمانی: در این مرحله مدل سازمانی را نهایی می‌کنند و با همکاری مدیریت ارشد، اصلاحات و موارد تکمیلی را مورد بررسی قرار می‌دهند. سپس تیم، مدل را مورد تحلیل قرار داده و زمینه‌های کاری را مشخص می‌کنند. با استفاده از برنامه‌های کلیدی، مدل به دست آمده به مدل‌های کاری در زمین‌های مختلف تقسیم می‌شود و نهایتاً استراتژی‌های فرعی، واحد سازمانی داده‌ها و فرایندهای کاری شکل می‌گیرد.
bullet تعریف معماری اطلاعات: در مرحله ششم، تیم کاری معماری اطلاعات سازمانی را تعریف می‌کند که شامل سیستم‌های کاربردی، فناوری‌ها، داده‌ها و مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی در سازمان است. در این مرحله گام‌های اجرایی نیز فهرست می‌شوند.
bullet طراحی برنامه استراتژیک فناوری اطلاعات: در این مرحله، تیم برنامه‌ریزی پروژه کوتاه مدت و بلند مدت را تعریف می‌کند. این مرحله شامل تعیین اولویت پروژه‌ها و برآورد هزینه‌های هر یک از پروژه‌هاست و بعد از تأیید بالاترین مقام سازمانی طراحی پروژه‌های اولویت‌دار شروع می‌شود.
bullet بازبینی و ارزیابی:‌ در مرحله هشتم، تیم برنامه‌ریزی کار خودش را طی برنامه‌ریزی مورد بازبینی و ارزیابی قرار می‌دهد. این ارزیابی فعالیت‌های برنامه‌ریزی آینده را تکمیل و یادگیری برنامه‌ریزی موثر را ارتقاء می‌دهد.

دست آوردهای برنامه‌ریزی استراتژیك فناوری اطلاعات
به دنبال بهره‌گیری از برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات دستاوردهای زیر برای سازمان محقق خواهد شد:

1. صرفه جویی در سرمایه گذاری در زمینه فناوری اطلاعات و هدفمند نمودن آن
2. فرآهم سازی بستر مناسب بری پیاده سازی سیستم‌های اطلاعاتی یكپارچه
3. متحول شدن و نوسازی زیر ساخت‌های موجود فناوری اطلاعات سازمان در راستی هماهنگی با آخرین فناوری‌های روز
4. مسائلی که باید در برنامه‌ریزی استراتژیك سیستم‌های اطلاعاتی، مشخص شده و مورد بررسی قرار گیرند
5. تشخیص فواصل و شکاف‌های وضعیت موجود با معماری مطلوب
6. شناسایی و بررسی موانع
7. طراحی گزینه‌ها و جایگزین‌های ممكن
8. تحلیل مقایسه‌ی جایگزین‌ها و انتخاب گزینه برتر
9. تعیین برنامه‌ها و راهبردهای پیاده سازی فناوری‌ اطلاعات و ارتباطات
10. تشخیص منابع مورد نیاز بری دستیابی به وضعیت مطلوب
11. تشریح و تعیین پروژه‌های اولویت‌دار و تهیه اطلاعات لازم بری تولید RFP آن‌ها

عوامل موثر بر کیفیت برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات
عوامل موثر بر موفقیت برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی، شامل عوامل سازمانی و ابعاد استراتژیک فناوری اطلاعات است و کیفیت برنامه‌ریزی استراتژیک می‌تواند از عوامل سازمانی متاثر شود که این تاثیر به واسطه ابعاد برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات صورت می‌پذیرد. ابعاد برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات، شامل هم‌راستایی استراتژیک در برنامه‌ریزی تجاری و برنامه‌ریزی فناوری اطلاعات، و ارزیابی های محیطی است.
  • عوامل سازمانی
    عوامل سازمانی شناسایی شده عبارتند از:
    الف - مدیریت دانش
    ب - ارتباط مدیر ارشد اطلاعاتی و مدیر ارشد اجرایی
    ج - هماهنگی و تعامل بین ذی‌نفعان از فرایند برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات
    د - مدیریت تغییرات
    ه - بلوغ سیستم‌های اطلاعاتی
    و - آگاهی مدیران ارشد سازمان از منافع فناوری اطلاعات و تعهد به استفاده استراتژیک از فناوری اطلاعات
    ز - آشنایی مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی با فرایندها و اهداف تجاری سازمان
  • ابعاد برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات
    این بخش از مدل شامل هم راستایی استراتژیک و ارزیابی محیطی است. هم راستایی استراتژیک عبارت است از ارتباط برنامه‌ریزی تجاری و برنامه‌ریزی سیستم‌های اطلاعاتی سازمان. ارزیابی محیطی عبارت است از ارزیابی محیط داخلی و خارجی. ارزیابی محیط داخلی عبارت است از تحلیل مفهومی‌نقاط ضعف و قوت، عملکرد گذشته، دلایل شکست‌های گذشته و امکان سنجی برنامه‌ها. ارزیابی محیط خارجی هم عبارت است از تحلیل رویدادها و وقایع اقتصادی، اجتماعی‌، قانونی و محیط فناوری اطلاعات.